Podróż w czasie we wrocławskich tramwajach – kampania edukacyjna z okazji Miesiąca Historii Kobiet 2026

Startuje kampania edukacyjna z okazji Miesiąca Historii Kobiet, realizowana przez zespół pod kierunkiem dr Doroty Wiśniewskiej, we współpracy z Miejskim Przedsiębiorstwem Komunikacyjnym we Wrocławiu. Pasażerowie wrocławskiego MPK mogą zamienić codzienną drogę do szkoły, pracy czy na zakupy w podróż w czasie. Celem projektu jest przybliżenie sylwetek i działań kobiet sprzed blisko 200 lat oraz zachęcenie odbiorców do refleksji nad doświadczeniami jednostek i grup w historii.

Kampania łączy podejście badawcze, oparte na krytycznej analizie źródeł historycznych i literatury przedmiotu, z perspektywą historii publicznej, zakładającą obecność historii w przestrzeni publicznej oraz jej przystępny i angażujący charakter. W ramach przygotowań zapytano potencjalnych pasażerów, jakie zagadnienia związane z przeszłością szlachcianek XVIII i XIX wieku budzą ich zainteresowanie. Na tej podstawie sformułowano 12 pytań.

Pytania trafiły na plakaty umieszczone na oparciach siedzeń w tramwajach wybranych linii oraz na monitory LCD w tramwajach i autobusach. Umieszczono na nich także kody QR, które odsyłają do artykułów odpowiadających na postawione pytania. Teksty poruszają m.in. zagadnienia udziału szlachcianek w polityce, tematykę ich publikacji oraz oczekiwania wobec panien przed zamążpójściem i mężatek. Artykuł poświęcony portretowi jako nośnikowi społecznych wyobrażeń o kobietach powstał w oparciu o pytania zadawane przez ankietowanych, analizujących portret Izabeli z Poniatowskich Branickiej ze zbiorów Muzeum Narodowego we Wrocławiu. W ten sposób przejazd tramwajem staje się interaktywną lekcją historii.

Projekt obejmował dwie fazy – koncepcyjną i realizacyjną. W ramach fazy koncepcyjnej dr Dorota Wiśniewska wraz ze studentami kierunku historia w przestrzeni publicznej dokonali przeglądu dobrych praktyk w realizacji podobnych inicjatyw, opracowali charakterystykę grup odbiorców, określili cele i główne przesłanie kampanii, zidentyfikowali wyzwania oraz przeprowadzili analizę ryzyka. Prace te zostały wykonane w ramach zajęć poświęconych wizualizacji historii w roku akademickim 2024/2025 przez: Katarzynę Dzielińską, Wiktorię Goll, Alicję Grzesińską, Michała Iwańskiego, Agnieszkę Kasprowicz, Wiktorię Maćkowiak, Zofię Manijak oraz Dominikę Zdziebło. W przeprowadzeniu ankiety wśród pasażerów wrocławskich tramwajów pomogli dr Wawrzyniec Kowalski oraz mgr Zuzanna Szeredi.

Do realizacji projektu przystąpił zespół studencko-doktorancki w składzie: mgr Karolina Cholewa (UJ), mgr Dawid Maciejczuk (UWr), Wiktoria Goll (UWr) oraz Zofia Manijak (UWr). Zespół opracował pytania i teksty artykułów popularnonaukowych, przygotował bazę danych kobiet urodzonych w latach 1700–1800, których biogramy znalazły się w Polskim Słowniku Biograficznym, a także zaprojektował plakaty, stronę internetową oraz materiały promocyjne kampanii. Korektę językową przeprowadziła dr Magdalena Gibiec.

Kampania została sfinansowana przez Narodowe Centrum Nauki w ramach grantu realizowanego przez dr Dorotę Wiśniewską pt. Przed feminizmem. Kobiety i świat polityki w Anglii, Francji i Polsce c. 1750–1830 (nr 2021/43/B/HS3/02105). Inspiracją dla połączenia badań podstawowych z ich upowszechnieniem były doświadczenia środowisk akademickich zajmujących się historią publiczną w innych krajach europejskich oraz w Ameryce Północnej. Szczególnie istotnym punktem odniesienia był projekt Capital History, koordynowany przez prof. Davida Deana z Carleton University, którego zespół wykorzystał infrastrukturę miejską Ottawy do popularyzacji wiedzy o przeszłości miasta.

Realizowana kampania nie tylko popularyzuje historię kobiet, lecz stanowi także przykład efektywnej współpracy między środowiskiem akademickim a partnerem komercyjnym. Pokazuje, w jaki sposób badania naukowe mogą funkcjonować w przestrzeni publicznej, przynosząc korzyści zarówno młodym badaczom – poprzez rozwijanie umiejętności komunikowania wyników badań – jak i społeczności miejskiej, która zyskuje dostęp do wartościowych treści edukacyjnych.

Odpowiedzi na pytania inspirowane zainteresowaniami odbiorców dostępne są na stronie: TUTAJ