Westerplatte, Sweden and the League of Nations in the Early 1920s

prof. Paweł Jaworski

Zachęcamy do lektury artykułu prof. Pawła Jaworskiego, pt.: „Westerplatte, Sweden and the League of Nations in the Early 1920s (Westerplatte, Szwecja i Liga Narodów w pierwszej połowie lat 20. XX wieku)”, Studia Maritima, t. 38, 2025.

Autor analizuje międzynarodowy kontekst sporów wokół Wolnego Miasta Gdańska, które w pierwszych latach po I wojnie światowej stało się polem napięć między władzami lokalnymi a państwem polskim, konsekwentnie egzekwującym swoje prawa wynikające z traktatu wersalskiego i umów dwustronnych. Kluczową areną tych konfliktów była Liga Narodów, której Rada regularnie zajmowała się relacjami polsko-gdańskimi.

Szczególne miejsce w artykule zajmuje spór o przeładunek i składowanie materiałów wojennych. Gdańsk dążył do całkowitego wyeliminowania tranzytu takich ładunków przez Polskę, podczas gdy strona polska domagała się odpowiedniej przestrzeni – początkowo na wyspie Holm. Istotną rolę w negocjacjach odegrała delegacja Szwecja, będąca od 1923 r. niestałym członkiem Rady Ligi Narodów, której stanowisko – ukształtowane m.in. przez krytyczny stosunek do traktatu wersalskiego – częściej sprzyjało Gdańskowi. Przełom przyniosło powołanie grupy ekspertów, co pozwoliło przenieść spór z poziomu politycznego na techniczny. Kluczową rolę odegrał szwedzki inżynier Per Gustaf Hörnell, który wskazał Westerplatte jako optymalne miejsce dla polskiej składnicy tranzytowej.

Fot. Wejście do gdańskiego portu, po lewej Westerplatte, ok. 1937, za: Wikipedia