Dom i curia. Formy domu i parceli w epoce przedindustrialnej
Parcela jako narzędzie sprawowania władzy oraz generowania dochodu miasta z perspektywy badań historycznych, prawno-historycznych, urbanistycznych, architektonicznych i archeologicznych.
W 2026 r. upłyną 32 lata od poświęconej średniowiecznej działce miejskiej sesji naukowej odbytej we Wrocławiu w marcu 1994 r. Równocześnie upłyną 24 lata od odbytej również we
Wrocławiu w kwietniu 2002 r. konferencji poświęconej tematyce domu w mieście średniowiecznym i nowożytnym. Nasuwa się więc uzasadnione pytanie, jak zmieniła się od tego czasu wiedza i nasze podejście badawcze w obu zakresach. Bądź co bądź mamy do czynienia z zagadnieniami, jeśli nie obiektywnie kluczowymi dla naszego poznania dawnych
miast, to za takowe zgodnie uznawanymi i organicznie ze sobą powiązanymi. Dość przytoczyć wyrażone przy okazji wspomnianych wydarzeń opinie, iż:
„działka miejska, ze względu na jej pierwszorzędne znaczenie tak dla topografii miasta jak też jego struktur społecznych i gospodarczych (obrót parcelami, kredyt hipoteczny, itp.), jawi się jako jeden z głównych problemów badawczych w studiach nad historią miast” (Urszula Sowina)
oraz, że:
„dom mieszkalny jest jednym z podstawowych elementów związanych organicznie z kształtowaniem się i ozwojem przestrzeni miejskiej (…)” (Marta Młynarska Kaletynowa).
Pozwalamy sobie zaprosić historyków, historyków sztuki, historyków architektury i urbanistyki, historyków prawa oraz archeologów na kolejną interdyscyplinarną konferencję Sekcji (Komisji) Historii Miast przy Komitecie Nauk Historycznych PAN, aby w czerwcu 2026 r. ponownie we Wrocławiu podjąć takie zagadnienia dotyczące domu i działki w mieście.
Organizatorzy: prof. dr hab. Mateusz Goliński i dr hab. Rafał Eysymontt, prof. UWr
Sekretarz Konferencji: 📩 dr Radosław Gliński
Program wydarzenia
czwartek, 11 czerwca – Forum młodych badaczy, Instytut Historii Sztuki, ul. Szewska 36, sala 309
14:00
Urszula Sowina
Przewodnicząca Sekcji / Komisji Historii Miast KNH PAN
PRZYWITANIE GOŚCI, SŁOWO WSTĘPNE
PANEL I. PROWADZENIE Radosław Gliński
14:15 – 14:35
Mateusz Król (Muzeum Etnograficzne w Krakowie, Uniwersytet Jagielloński)
Adres godny rajcy. Przyczynek do historii dawnej kamienicy przyrynkowej i jej właścicieli w świetle źródeł miejskich podkrakowskiego Kazimierza
14:35 – 14:55
Mirosław Płonka (Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie)
Prywatne nieruchomości przeznaczone na ratusze (XVI–XVIII w.)
14:55 – 15:15
Krystian Węgrzyniak (Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie)
Udział przedstawicieli władz miejskich w obrocie parcelami w świetle najstarszej zachowanej księgi ławniczej Kazimierza
15:15 – 15:45
DYSKUSJA I PRZERWA KAWOWA
PANEL II. PROWADZENIE Mateusz Król
15:45 – 16:05
Katarzyna Komorowska (Politechnika Wrocławska)
Przemiany przestrzenne w obrębie działki pełnokuryjnej na przykładzie parceli przy Rynku 60 we Wrocławiu
16:05 – 16:25
Mikita Berdzik, Sofiia Dumanchuk, Mariia Shevchuk (Politechnika Wrocławska)
Próba rekonstrukcji zabudowy rynkowej miasta Mieroszów w XVIII w.
16:25 – 16:45
Anna Ginter, Anna Gocejna, Gabriela Ziarko (Politechnika Wrocławska)
Możliwości oraz problemy z rekonstrukcją renesansowej kamienicy „Pod Złotą Koroną” we Wrocławiu
16:45 – 17:05
Karol Cieślik, Magdalena Dobczyńska, Patrycja Rostkowska (Politechnika Wrocławska)
Zanik dziewiętnastowiecznej rezydencji miejskiej we Wrocławiu na przykładzie parceli willi Eichbornów (Kościuszki 2–4) – próba rekonstrukcji architektonicznej
17:05 – 17:30
DYSKUSJA, PODSUMOWANIE I ZAMKNIĘCIE OBRAD
piątek, 12 czerwca – Konferencja, Instytut Historii Sztuki, ul. Szewska 36, sala 309
9:30
Urszula Sowina (Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk)
Przewodnicząca Sekcji / Komisji Historii Miast KNH PAN
PRZYWITANIE GOŚCI, SŁOWO WSTĘPNE
9:40
Rafał Eysymontt (Instytut Historii Sztuki Uniwersytetu Wrocławskiego)
Rola parceli w kształtowaniu planu miasta średniowiecznego, analiza porównawcza
10:00
Beata Wywrot-Wyszkowska (Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk)
Działka mieszczańska w miastach południowego pobrzeża Bałtyku w świetle badań archeologicznych
10:20
Piotr Samól (Wydział Architektury, Politechnika Gdańska)
Jak tyczono miasto i parcele? Młode Miasto Gdańsk na tle porównawczym
10:40
DYSKUSJA
11:00 – 11:20
PRZERWA KAWOWA
11:20
Tomasz Cymbalak (Národní památkový ústav, územní odborné pracoviště v Praze)
Jakub Sawicki (Archeologický ústav AV ČR Praha)
Możliwości rozpoznania mieszkalnictwa czynszowego z perspektywy archeologii na przykładzie średniowiecznych parcel z Nowego Miasta praskiego
11:40
Maryana Dolynśka (Ukraiński Uniwersytet Katolicki, Lwów)
Area, curia, orthos z perspektywy badań urbanonimicznych (na podstawie źródeł lwowskich)
12:00
DYSKUSJA
12:20 – 12:40
PRZERWA KAWOWA
12:40
Kamila Follprecht (Archiwum Narodowe w Krakowie)
Księgi hipoteczne Wolnego Miasta Krakowa jako źródło badań zabudowy staropolskiego Krakowa (komunikat)
13:00
Marcin Grulkowski (Pracownia Historii Gdańska i Dziejów Morskich Polski, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk)
Nieruchomości jako przedmiot czynności prawnych i działań administracji w Gdańsku w XIV–XVIII w.
13:20
DYSKUSJA
13:40 – 15:30
PRZERWA OBIADOWA
15:30
Waldemar Komorowski (Muzeum Narodowe w Krakowie)
Od frontu i od zadzi, czyli o działce rezydencjonalnej w czasach staropolskich. Przykład Krakowa
15:50
Zofia Maciakowska (Pracownia Historii Gdańska i Dziejów Morskich Polski, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk)
Gdańskie Zamczysko w XVII wieku. Nowe funkcje i zagospodarowanie terenu po dawnym zamku krzyżackim
16:10
Szymon Jackowski (Wydział Architektury Politechniki Gdańskiej)
Nowy Staw – przypadek zespolenia średniowiecznych układów przestrzennych miasta i wsi
16:30
DYSKUSJA
17:00
ZEBRANIE KOMISJI (OBECNIE SEKCJI) HISTORII MIAST KOMITETU NAUK HISTORYCZNYCH PAN
18:30 – 21:00
SPOTKANIE TOWARZYSKIE (ul. Św. Józefa 1/3, Ostrów Tumski)
sobota, 13 czerwca
9:00
Martin Musílek (Univerzita Karlova, Praha)
Nájemní bydlení ve středověké Praze \ Rental housing in medieval Prague
9:20
Radosław Gliński (Instytut Historii Sztuki Uniwersytetu Wrocławskiego)
Parcela w miastach sudeckich w okresie średniowiecza i wczesnej nowożytności: terminologia, rozmiar, zagospodarowanie
9:40
Dorota Żurek (Instytut Historii i Archiwistyki, Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie)
Specyfika działki w mieście górniczym na przykładzie późnośredniowiecznej Bochni
10:00
DYSKUSJA
10:20
PRZERWA KAWOWA
10:40
Maria Piegut-Pintal (Katedra Historii Architektury, Sztuki i Techniki, Wydział Architektury, Politechnika Wrocławska)
Metoda statystyczna – cosine quantogram – w badaniach nad rozmierzeniem działek mieszczańskich. Śląsk na tle rozwiązań europejskich
11:00
Michael Rykl (České vysoké učení technické v Praze Fakulta architektury)
Příklady proměny parcelace na Starém Městě pražském z výsledků stavebněhistorických průzkumů / Wandel der Parzellierung in der Prager Altstadt im Mittelalter und der frühen Neuzeit
11:20
Roland Mruczek (Katedra Historii Architektury, Sztuki i Techniki, Wydział Architektury, Politechnika Wrocławska)
Tęgowska kamienica mieszczańska. Typologia układów przestrzennych
11:40
Piotr Wawrzyniak, Janusz Pietrzak (Katedra Archeologii Historycznej i Bronioznawstwa, Wydział Filozoficzno-Historyczny, Uniwersytet Łódzki)
Kamienice przy ul. Żydowskiej w Poznaniu (wybrane przykłady)
12:00
DYSKUSJA I PODSUMOWANIE
13:00
ZAKOŃCZENIE KONFERENCJI
